اشکالات و پیامدهای منفی ازدواج موقت !؟

ازدواج موقت گرچه فوايدي دارد، امّا آيا اشكالات و پيامدهاي منفي مانع از اجازة آن نيست؟

بعد از روشن شدن نياز جامعه به نكاح منقطع و فوايد آن و بعد از دانستن تفاوت بين ازدواج موقت و ازدواج دائم و زنـا، برخي افراد به دليل پارهاي از اشكالات و پيامدهاي احتمالي با اين راه اصولي مخالفت كردهاند. برخي از اين اشكالها را همراه با پاسخ مختصر آن در پي ميآوريم:

1 . پايه ازدواج و پيوند زنـاشويي بايد بر دوام باشد و تصوّر جدايي به استحكام اين بنيان ضربه ميزند.

پاسخ : بحث ما در جايي است كه علي الفرض مشكل جامعه تنها با نكاح دائم حل نميشود و براي فرار از ورطة كمونيسم جنسي بهدنبال راه ديگري هستيم كه سالمترين و نزديكترين راه به راه اصلي باشد. ثانياً عقد موقت جايگزين عقد دائم نيست و در كنار آن و براي تكميل آن در شرايط خاصيگريزنـاپذير است.[1]

2 . ازدواج موقت از طرف افكار عمومي شيعيان مورد قبول نيست و نوعي تحقير و عمل زشت شمرده ميشود. [2]

پاسخ: منفور بودن صيغه در ميان زنـان شيعه مولود سوءاستفاده مردان هوسران، بي اعتنايي آنان بعد از ازدواج به زنهاي ديگر يا زن دائم و سابقة تاريخي قضيه و تبليغات مخالفين نسبت به اين مطلب است. نكتة ديگر اينكه به هرحال عقد موقت بعد از نكاح دائم راه دوم و گزينة دوم است و به اندازة آن مورد استقبال زنـان نيست.

ضمن اينكه توجه به توابع و آثار سوء بستن اين راه و نگاهي به وضعيّت اسفبار فعلي جوامع ـ صرفنظر از توابع و پيامدهاي اخروي و عذاب الاهي ـ پذيرش اين راه را گوارا خواهد كرد. در اين موضوع تنها مردان ذي نفع نيستند، بلكه زنـان هم در همان حد بهره مند ميشوند و كساني كه نياز به ازدواج ندارند يا ازدواج دائم كردهاند، نبايد نسبت به ديگران بي توجهي كنند.

3 . ازدواج موقت برخلاف حيثيت زن و نوعي كرايه و اجير كردن انسان است.

پاسخ: اوّلاً ازدواج موقت و دائم در ماهيت يكسان هستند و مهريه در هردو وجود دارد و اگر يكي توهين باشد ديگري هم توهين خواهد بود.

ثانياً مهريه به هيچ وجه قيمت زن و ارزش بدن او نيست و ـ چنانكه در بحث مهر و صداق گفته شد ـ نشانه صداقت مرد به پيوند ازدواج و خواست مرد براي وصال و جمال و كمال زن است.

ثالثاً با عدم پرداخت مهريه و رابطه نامشروع بدون رد و بدل شدن مال، آيا حيثيّت زن باز خواهد گشت و پرداخت مهر ازنپرداختن آن براي زنـان بهتر است؟

رابعاً چگونه اجير كردن ساير افراد ممنوعشده است؟ همة كارگران، كارمندان و پزشكاني كه پول دريافت ميكنند وسايرين هر يك به نوعي اجير و مورد كرايه هستند.[3]

4 . عقد موقت بستر مناسبي است براي پيدا شدن كودكان بي سرپرست و بي خانمان.[4]

پاسخ: قبلاً گذشت كه اوّلاً هدف اصلي از ازدواج موقت تكثير نسل نيست و طرفين حتي بدون اجازه ديگري ميتوانند از تولد فرزند جلوگيري كنند ـ كه امروزه راههاي متعدّد و مطمئني دارد ـ بنابراين بچّهدار شدن تا حدود زيادي به تصميم پدر و مادر بستگي دارد و اگر اين مسؤوليت را پذيرفتند، ميتوانند بچّهدار شوند. ثانياً در رتبة دوم و در صورتي كه نطفه منعقد شد مسؤوليت سرپرستي و تأمين نيازهاي او بهعهدة پدر است و مرد قانوناً و شرعاً ملزم است به وظيفة خود عمل كند.
5 . تجويز ازدواج موقت به‎اضافة اجازة داشتن چهار زن دائم، مساوي است با امضاي تشكيل حرمسرا براي مردان.[5]

پاسخ: هدف از تشريع حكم ازدواج موقت تأمين وسيلة هوسراني براي افراد نيست، چرا كه اسلام با هواپرستي مخالف است و آن را در رديف بت پرستي قرار ميدهد و دين نيز براي كنترل هواها و اميال آمده است. چنانكه در روايات آمده، افرادي كه به دنبال هوسراني و كامجويي از موارد بيشتر و بيشتر باشند، مورد لعن و غضب الاهي قرار ميگيرند.

اولا: هدف اسلام تأمين نياز جنسي انسانها از بهترين راه است.

ثانياً: دنياي مدرن امروز با بستن راه شرعي و آزاد گذاشتن رابطة جنسي در حقيقت همه جا را آلوده كرده است و راه را براي شهوتراني حيواني براي همة مردان و زنـان بدون هزينه و زحمت زياد با وسايل جديد و صحنههاي نو فراهم آورده است.

ثالثاً: مرد با زن در نوع غريزة جنسي متفاوت است، اين از جمله اختلافات زن و مرد است.

رابعاً: بسياري از زنـان در جامعه امكان و موقعيت ازدواج دائم را ندارند، پس ازدواج كوتاه مدت راه چارهاي است براي اين عدّه.

خامساً: اسلام هم زمينة ارضاي معقول و سالم غرايز را فراهم ميكند و هم انسان را از زيادهروي در خواب و خوراك و شهوت جنسي باز ميدارد. بهنمونهاي از روايات در اين زمينه در سطرهاي بعدي اشاره خواهد شد.

اينگونه هشدارها به اضافة لزوم مراعات شرط عدالت، نگهداشتن عدّه، وظيفة مهريه و نفقه و محدوديتهاي جسمي و مالي، همگي اهرمهايي هستند در قبال افسارگسيختگي شهوت جنسي.

در پايان اين بحث به نكتهاي كه استاد شهيد مرتضي مطهري دربارة روايات اين موضوع ذكر كردهاند، اشاره ميكنيم و دامن سخن را برميچينيم.حكم ازدواج موقت در اصل دين تشريع شد و ـ چنانكه گذشت ـ توسط خليفه دوم ممنوع گرديد. روايات باب متعه از سوي ائمه: برخي ناظر به حكم اوّليه و برخي درصدد احياي سنّت متروكة اسلامي هستند.

از جملة روايات دستة اوّل سخن امام كاظم(ع) است كه به علي بن يقطين فرمود: «تو را با نكاح متعه چه كار و حال آنكه خداوند تو را از آن بي‎نيازكرده است» و به ديگري فرمودند: «اين كار براي كسي رواست كه خداوند او را با داشتن همسري از اين كار بي نياز نكرده است و امّا كسي كه داراي همسر است، فقط هنگامي ميتواند دست به اين كار بزند كه دسترسي به همسر خود نداشته باشد».

روايات نوع دوم آنهايي هستند كه عموم مردم را ترغيب به متعه ميكنند و بدين وسيله ميخواهند سنّت اسلامي عقد موقت را همچون صدر اسلام و زمان پيامبر(ص) مجاز و مشروع و جزء منظومة احكام اسلامي معرفي كنند. [6]

پايان بخش سخن، ذكر آيهاي از قرآن در مورد ازدواج موقت و متعه است:

در سوره مباركة نساء آية 24 ميفرمايد:

براي شما حلال است كه (زنـان ديگر را) به وسيلة اموال خود طلب كنيد ـ در صورتي كه پاكدامن باشيد و زنـاكار نباشيد ـ و زنـاني را كه متعه كرده ايد، مهرشان را به عنوان فريضهاي به آنان بدهيد و بر شما گناهي نيست كه پس از (تعيين مبلغ) مقرّر، با يكديگر توافق كنيد (كه مدت عقد يا مهر را كم يا زياد كنيد) مسلّماً خداوند داناي حكيم است.


[1] . مرتضي مطهري: نظام حقوق زن در اسلام، ص 32 و 33.

[2] . همان، ص 33.

[3] . مرتضي مطهري: نظام حقوق زن در اسلام، صص 37 ـ 33.

[4] . مرتضي مطهري: نظام حقوق زن در اسلام، ص 37.

[5] . همان، صص 47 ـ 42.

[6] . مرتضي مطهري: نظام حقوق زن در اسلام، صص 52 ـ47. براي توضيح بيش‎تر در اين بحث مي‎توانيد رجوع كنيد به نظام حقوق زن در اسلام، بخش ازدواج موقت.